Хӑй тӗллӗн куҫакан хӑрушӑ картлашкасем

Василий Купцов

Чӑн та, куратӑп, хӑм куҫӑмпах куратӑп, хальлӗхе пулман, анчах пулас япаласене куратӑп, мӗншӗн тесен ҫакна пӗтӗмпех Пултаракан Шӑпа Кӗнекинче ҫырса хунӑ. Пуласлӑхалла пӑхакан ман тӗлӗнмелле пултарулӑх мӗн чухлӗ инҫетерех сӑнать, куҫ умне тухса тӑракан ӳкерчӗксем ҫавӑн чухлӗ хӑрушӑрах та ӑнланма йывӑртарах курӑнаҫҫӗ. Чӑн та, шлем хушӑкӗ витӗр патшана тӑрӑннӑ сӑнӑна курсан ҫакӑ маншӑн йӑлтах ӑнланмалла пулчӗ, ҫавна май ҫӗршыв шӑпинче улшӑнусем кӗтме тивни пирки ман ытарлӑ сӑмах шыраса ларма тивмерӗ.

Анчах пуласлӑх... Турӑ чунӗсене ярса илнӗ хӑрушӑ машинӑсемех мӗне тӑраҫҫӗ! Пуласлӑха мӗн чухлӗ инҫетерех пӑхатӑп, ҫавӑн чухлӗ хӑрушӑрах, ҫӑвӑн чухлӗ ӑнланма йывӑртарах. Нумай сехет хушши ман ӑса нушалантарнӑ пӗр хӑрушӑ курӑм ҫинчен кӑна каласа парам.

Питӗ пысӑк ҫутӑ ҫурт куратӑп, чӑн-чӑн кермен, ҫак хӑрушӑ ҫуртӑн алӑкӗсем ҫӳллӗ, вӗсем яр уҫӑ тӑраҫҫӗ. Вӗсем витӗр вара ҫынсем вӗҫӗ-хӗррисӗр иртеҫҫӗ — хӗрарӑмсем, арҫынсем, ватӑсемпе ачасем. Чылайӑшӗн сӑн-питӗнче — хаваслӑ йӑл кулӑ, вӗсем лере, керменте, хӑйсене мӗн кӗтнине чухламаҫҫӗ те. Паллах, кунта вӗсем хӑйсен ирӗкӗпех кӗреҫҫӗ — жрецсем усал турӑсем валли парнелӗх суйласа илнӗ кивӗ тӗн ҫыннисем чӳк алтарӗ патне йӑл кулӑпа утнӑ пекех.

Хура картлашкасем, хӑй тӗллӗнех куҫса тӑраканскерсем (ҫакна ӑнланма пит йывӑр), юнашар ҫавӑн пекех тӗлӗнмелле куҫакан ал тыткӑчисем, вӗсем те — хура тӗслӗ... Ҫынсем ҫак хӑрушӑ картлашкасем ҫине тӑраҫҫӗ, вӑл вара сас кӑлармасӑр вӗсене аялалла, тарӑнтан та тарӑна антарса каять! Аялтан, хушӑран-хушӑ, тӗрӗсрех каласан, кашни минутрах, ҫӗр айӗнчен аслати кӗрлевӗ пек хулӑн та кӗрленекен сасӑ илтӗнет, ҫав сасӑран манӑн ӳт-пӳ ҫӳҫенсе илет. Ҫыннисем вара, инҫетри пуласлӑхри ҫак айван чунсем (ахӑртнех, вӗсен ӑс-тӑнне ҫавӑрса янӑ), пурнӑҫӗ вӗҫленессине ӑнланмаҫҫӗ, ҫаплипех (хӑшӗ-пӗри, эпӗ каланӑ пекех — йӑл кулса) хӑрушӑ куҫакан картлашкасем ҫине тӑраҫҫӗ те тӑраҫҫӗ. Акӑ вара, пӗр-пӗрин хыҫҫӑн, аслисемпе ачасем, яшсемпе ватӑсем — пурте ҫӗр тарӑнӑшӗнче ҫухалаҫҫӗ. Тен, ҫак пусмасем телейсӗрсене тӳррӗнех тамӑка антараҫҫӗ, ҫӗр айӗнчен илтӗнекен аслати кӗрлевӗ вара Шуйттан кӑмӑллӑн талхӑрнине пӗлтерет-ши? Е хӑйсемех ӑсталанӑ машинӑсем хӑйсен ҫӗрӗ ҫинче ирӗксӗр юлнӑ мӗскӗн те пӑхӑнса пурӑнакан ҫав ҫынсемпе темӗскер тӑваҫҫӗ-ши?

Юнашар — тепӗр картлашкасем. Вӗсем ҫӗр айӗнчен ҫынсене кӑлараҫҫӗ. Е икӗ шыв тумламӗ пек пӗрешкел этем евӗрлӗ чунсене.

Сирӗн шухӑшӑрпа, тен, кусем — тимӗр картлашкапа ҫӗр айне анса кайнӑ ҫынсемех каялла таврӑнаҫҫӗ-и? Пач урӑхла! Эпӗ ҫынсен сӑн-пичӗсене пит аван астуса юлатӑп. Ҫӗр тарӑнӑшӗнче ҫухалакансене те, иккӗмӗш тамӑк картлашкисем ҫиеле кӑларакансене те эпӗ нумай сехет хушши сӑнаса тӑратӑп. Кӗрлесе тӑракан тамӑка аннисенчен пӗри те таврӑнмарӗ! Пӗри те... Вӗсен вырӑнне урӑххисем таврӑнчӗҫ, тен, вӗсем ӗнтӗ ҫынсем те мар пулӗ...

Акӑ эпӗ, Мишель Нотрдам, хамӑн ҫылӑхсене пула ҫӳлтен панӑ пуласлӑха курмалли пултарулӑхпа, пирӗнтен — Христос ҫуралнӑранпа 1550 ҫулти французсенчен — нумай-нумай ӗмӗр инҫетри пуласлӑх ӳкерчӗкӗсем умӗнче тӑратӑп. Вӗсене пӑхса тӑнӑ май, хамӑн тухтӑрӑн тата астрологӑн мӗскӗн ӑсӗпе ҫаксене пӗтӗмпех ӑнланса илме тӑрӑшатӑп. Ум енче пысӑк «М» саспалли ҫырса хунӑ ҫак хӑрушӑ ҫурт мӗнле ҫурт-ши вӑл? Шуйттанӑн ҫӗнӗ палли-ши, е пирӗн вӑхӑтра ҫуралайман тата та хӑрушӑрах урӑх пӗр-пӗр хӑрушлӑхӑн палли-ши? Кӗрлесе тӑракан ҫӗр айӗнчи тӗпсӗрлӗх ҫӑтакан ҫынсем ӑҫта ҫухалаҫҫӗ? Урӑххисем ӑҫтан тухаҫҫӗ? Ылмаштарни? Е пӗр-пӗр тамӑк машинисем анса каякансене Тӗпсӗрлӗх валли ҫӗнетсе пӑхӑнакан тарҫӑ пек туса хураҫҫӗ? Пӗлместӗп... Манӑн ӑсӑм чухласа илеймесӗр аптраса ҫитет. Инҫет пуласлӑхра мӗн курни ҫинчен хамӑн вӑхӑтри ҫынсене эпӗ нихӑҫан та, нихӑҫан та каласа памӑп, уйрӑмах тӗпӗ-йӗррипе. Ҫапла, эпӗ пуласлӑх пирки кӗнеке ҫырӑп, ҫырӑпах... Анчах унта пурне те каласа памӑп! Тата, чи кирли, ытарлӑ сӑмахсемпе...